Market rafındaki iki ürün arasında gerçek farkı görmenin en kolay yolu, paketin arkasındaki etikete bakmaktır. Gıda etiketi nasıl okunur sorusunun cevabı birkaç basit kurala dayanır. Bu kuralları öğrendiğinizde “doğal”, “hafif” ya da “katkısız” gibi ön yüzdeki iddiaların ne kadar doğru olduğunu kendiniz değerlendirebilirsiniz.
1. İçindekiler listesi
İçindekiler, ürünün içinde en çok bulunandan en aza doğru sıralanır. İlk üç malzeme ürünün büyük kısmını oluşturur. Örneğin “fındıklı” yazan bir üründe şeker ve palm yağı fındıktan önce geliyorsa, ürünün ağırlıklı içeriği fındık değildir.
2. Şekerin gizli isimleri
Şeker etiketlerde farklı adlarla geçebilir:
- Glikoz şurubu, fruktoz şurubu, glikoz-fruktoz şurubu
- Dekstroz, maltoz, maltodekstrin
- İnvert şeker, karamel
Bu malzemelerden birkaçı birden listede yer alıyorsa, ürün sandığınızdan daha şekerli olabilir. Şekeri azaltmanın yollarını rafine şeker yerine ne kullanılır yazımızda anlattık.
3. Yağ türleri: palm yağı ve trans yağ
- Palm yağı: Ucuz ve dayanıklı olduğu için çikolata, kraker, gofret ve hazır hamur işlerinde sıkça kullanılır. Doymuş yağ oranı yüksektir; bu nedenle beslenmede ölçülü tutulması önerilir. Üretiminin çevresel etkileri de tartışma konusudur.
- Trans yağ: “Kısmen hidrojenize yağ” ifadesi trans yağın işaretidir; mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.
Yağ türlerinin farkını sağlıklı yağlar hangileri yazımızda ayrıntılı anlattık.
4. Besin değeri tablosu
- 100 gram mı, porsiyon mu? Ürünleri karşılaştırırken her zaman 100 gramlık değerleri kullanın; porsiyon büyüklükleri üreticiden üreticiye değişir.
- Tuz ve sodyum: Etikette sodyum yazıyorsa, yaklaşık tuz miktarını bulmak için sodyumu 2,5 ile çarpın.
- Şekerler: “Karbonhidrat” satırının altındaki “şekerler” satırına bakın.
5. Tarihler: STT ve TETT
| İbare | Anlamı |
|---|---|
| Son Tüketim Tarihi (STT) | Çabuk bozulan ürünlerde kullanılır; bu tarihten sonra tüketilmemelidir. |
| Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) | Ürünün en iyi kalitesini koruduğu süreyi gösterir; uygun saklandıysa sonrasında da güvenli olabilir ama tat ve doku değişebilir. |
Kuruyemiş ve kuru meyvede etiket
İyi bir kuruyemiş ya da kuru meyvenin içindekiler listesi kısadır: idealde yalnızca ürünün kendisi, kavrulmuşsa tuz. Kuru meyvelerde “kükürt dioksit” ya da “sülfit” ibaresi, rengi korumak için kükürtlendiğini gösterir; gün kurusu kayısı bu işlemden geçmez. Farkını gün kurusu ve sarı kayısı farkı yazımızda anlattık.
Sık sorulan sorular
Gıda etiketinde içindekiler nasıl sıralanır?
İçindekiler, üründe en çok bulunan malzemeden en aza doğru sıralanır; ilk üç malzeme ürünün büyük kısmını oluşturur.
Etikette şeker hangi isimlerle geçer?
Glikoz şurubu, fruktoz şurubu, dekstroz, maltoz, maltodekstrin ve invert şeker etiketlerde şekerin farklı isimleridir.
STT ile TETT arasındaki fark nedir?
Son Tüketim Tarihi (STT) çabuk bozulan ürünlerde güvenlik sınırını gösterir. Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) ise ürünün en iyi kalitesini koruduğu süreyi belirtir.